กฎหมาย (ลิขสิทธิ์) กับศิลปะปัญญาประดิษฐ์:ปัญหาและความท้าทายตั้งแต่กระบวนการเรียนรู้ข้อมูลสู่การคุ้มครองผลลัพธ์และข้อเสนอแนะทางนโยบายสำหรับประเทศไทย

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาช่องว่างทางกฎหมายลิขสิทธิ์อันเกิดจากศิลปะปัญญาประดิษฐ์แบบรู้สร้าง (Generative AI) โดยประเมินความท้าทายต่อพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์พ.ศ. 2537 ในสองมิติจากการศึกษาพบว่ากฎหมายปัจจุบันมีข้อจำกัด กล่าวคือ (1) การนำงานอันมีลิขสิทธิ์ไปท าเหมืองข้อความและข้อมูล (TDM)เพื่อฝึกฝนปัญญาประดิษฐ์ (Input) ก่อให้เกิดความไม่แน่นอนเมื่อพิจารณาผ่านกลไกการใช้งานโดยธรรมตามมาตรา 32 และ (2) นิยาม “ผู้สร้างสรรค์” ตามมาตรา 4 และแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ยึดหลักหยาดเหงื่อแรงงาน ยังไม่สามารถให้ความชัดเจนได้ว่าการป้อนชุดคำสั่ง (Prompt) มีความวิริยะอุตสาหะเพียงพอต่อการคุ้มครองสิทธิในผลลัพธ์(Output) หรือไม่จากการเปรียบเทียบแนวทางของสหรัฐอเมริกา สหภาพยุโรป สหราชอาณาจักรและสาธารณรัฐประชาชนจีน พบว่าทิศทางสากลต่างมุ่งรักษาสมดุลระหว่างการคุ้มครองศิลปินและการส่งเสริมนวัตกรรม ผู้เขียนจึงเสนอแนะแนวทางส าหรับประเทศไทย 3 ประการ ได้แก่ (1) การบัญญัติข้อยกเว้นการท าเหมืองข้อความและข้อมูล (Text and Data Mining: TDM) เป็นการเฉพาะควบคู่กับกลไกการสงวนสิทธิ(Opt-out) (2) การให้กรมทรัพย์สินทางปัญญาออกแนวปฏิบัติก าหนดเกณฑ์ส่วนร่วมของมนุษย์ที่ชัดเจนและ (3) การสร้างกลไกความโปร่งใสและแบ่งปันผลประโยชน์ โดยควรบูรณาการข้อเสนอเหล่านี้เข้าสู่กระบวนการพิจารณาร่างแก้ไขกฎหมายลิขสิทธิ์ที่อยู่ระหว่างดำเนินการเพื่อสร้างบรรทัดฐานทางกฎหมายที่สอดรับกับเศรษฐกิจดิจิทัล