หนังสือที่ระลึกเนื่องในวันรพีฯ
ยุวชนนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง
วิชานิติกรรมและสัญญา
สำนักวิชานิติศาสาตร์ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 หนังสือที่ระลึกเนื่องในวันรพีฯ
วิชากฎหมายมหาชนเบื้องต้น
กฎหมาย (ลิขสิทธิ์) กับศิลปะปัญญาประดิษฐ์:ปัญหาและความท้าทายตั้งแต่กระบวนการเรียนรู้ข้อมูลสู่การคุ้มครองผลลัพธ์และข้อเสนอแนะทางนโยบายสำหรับประเทศไทย
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาช่องว่างทางกฎหมายลิขสิทธิ์อันเกิดจากศิลปะปัญญาประดิษฐ์แบบรู้สร้าง (Generative AI) โดยประเมินความท้าทายต่อพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์พ.ศ. 2537 ในสองมิติจากการศึกษาพบว่ากฎหมายปัจจุบันมีข้อจำกัด กล่าวคือ (1) การนำงานอันมีลิขสิทธิ์ไปท าเหมืองข้อความและข้อมูล (TDM)เพื่อฝึกฝนปัญญาประดิษฐ์ (Input) ก่อให้เกิดความไม่แน่นอนเมื่อพิจารณาผ่านกลไกการใช้งานโดยธรรมตามมาตรา 32 และ (2) นิยาม “ผู้สร้างสรรค์” ตามมาตรา 4 และแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ยึดหลักหยาดเหงื่อแรงงาน ยังไม่สามารถให้ความชัดเจนได้ว่าการป้อนชุดคำสั่ง (Prompt) มีความวิริยะอุตสาหะเพียงพอต่อการคุ้มครองสิทธิในผลลัพธ์(Output) หรือไม่จากการเปรียบเทียบแนวทางของสหรัฐอเมริกา สหภาพยุโรป สหราชอาณาจักรและสาธารณรัฐประชาชนจีน พบว่าทิศทางสากลต่างมุ่งรักษาสมดุลระหว่างการคุ้มครองศิลปินและการส่งเสริมนวัตกรรม ผู้เขียนจึงเสนอแนะแนวทางส าหรับประเทศไทย 3 ประการ ได้แก่ (1) การบัญญัติข้อยกเว้นการท าเหมืองข้อความและข้อมูล (Text and Data Mining: TDM) เป็นการเฉพาะควบคู่กับกลไกการสงวนสิทธิ(Opt-out) (2) การให้กรมทรัพย์สินทางปัญญาออกแนวปฏิบัติก าหนดเกณฑ์ส่วนร่วมของมนุษย์ที่ชัดเจนและ (3) การสร้างกลไกความโปร่งใสและแบ่งปันผลประโยชน์ โดยควรบูรณาการข้อเสนอเหล่านี้เข้าสู่กระบวนการพิจารณาร่างแก้ไขกฎหมายลิขสิทธิ์ที่อยู่ระหว่างดำเนินการเพื่อสร้างบรรทัดฐานทางกฎหมายที่สอดรับกับเศรษฐกิจดิจิทัล
กฎหมายลิขสิทธิ์
ศิลปะปัญญาประดิษฐ์
ปัญญาประดิษฐ์แบบรู้สร้าง
นายศึกษิต สุวรรณเนตร
ความรับผิดและมาตรการทางกฎหมายขององค์กรธุรกิจในการบริหารจัดการความเสี่ยงจากการใช้ AI สร้างสรรค์ผลงาน
บทความนี้มุ่งวิเคราะห์ความรับผิดทางกฎหมายขององค์กรธุรกิจอันเกิดจากการใช้ปัญญาประดิษฐ์เชิงสร้างสรรค์ (Generative AI) ในการสร้างสรรค์ผลงานตลอดจนเสนอมาตรการทางกฎหมายในการบริหารจัดการความเสี่ยงดังกล่าวโดยศึกษาภายใต้กรอบกฎหมายไทยที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบัน เปรียบเทียบกับกฎหมายของสหภาพยุโรปและแนวคำพิพากษาของสหรัฐอเมริกาและสหราชอาณาจักรผลการศึกษาพบว่า Generative AI มีสถานะเป็นเพียงวัตถุแห่งสิทธิที่ไม่อาจรับผิดตามกฎหมายได้ด้วยตนเอง ภาระความรับผิดจึงตกอยู่แก่มนุษย์และนิติบุคคลที่เกี่ยวข้องเสมอโดยความเสี่ยงทางกฎหมายอาจจำแนกได้เป็นความเสี่ยงในขั้นตอนการนำเข้าข้อมูล(Input) ได้แก่ การคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลและข้อมูลอันเป็นความลับ และลิขสิทธิ์ในการทำเหมืองข้อมูล กับความเสี่ยงในขั้นตอนผลลัพธ์(Output) ได้แก่ ลิขสิทธิ์ในผลงานและความรับผิดตามสัญญา เนื้อหาอันเป็นเท็จซึ่งรวมถึงเทคโนโลยีDeepfake การคุ้มครองผู้บริโภค ตลอดจนอคติและการเลือกปฏิบัติของผลลัพธ์บทความนี้เสนอว่าองค์กรธุรกิจควรวางมาตรการบริหารความเสี่ยงให้ครบถ้วนตามวงจรการบริหารความเสี่ยงทั้งสามชั้น ได้แก่ มาตรการเชิงป้องกันก่อนเกิดเหตุ มาตรการควบคุมระหว่างกระบวนการและมาตรการเยียวยาภายหลังเกิดความเสียหาย เพื่อลดโอกาสเกิดความเสียหายและจำกัดขอบเขตความรับผิดขององค์กรทั้งภายใต้กฎหมายปัจจุบันและกฎหมายที่กำลังจะมีผลใช้บังคับในอนาคต
ปัญญาประดิษฐ์เชิงสร้างสรรค์
ความรับผิดขององค์กรธุรกิจ
การบริหารความเสี่ยงทางกฎหมาย
อาจารย์นิตยา ลิ่มเรืองกุล
การคุ้มครองสิทธิในอัตลักษณ์ส่วนบุคคลจากเทคโนโลยี Deepfake
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ปัญหาและช่องว่างของกฎหมายไทยในการคุ้มครองสิทธิในอัตลักษณ์ส่วนบุคคลจากเทคโนโลยีดีพเฟค (Deepfake) ซึ่งเป็นสื่อสังเคราะห์ที่สร้างหรือดัดแปลงด้วยปัญญาประดิษฐ์จนมีความสมจริงยากแก่การแยกแยะจากของจริง ก่อให้เกิดการขโมยอัตลักษณ์ การฉ้อโกงการหมิ่นประมาทข่าวปลอม และสื่อลามกอนาจารโดยไม่ยินยอม บทความนี้ใช้วิธีการศึกษาเชิงเอกสารจากตัวบทกฎหมาย คําพิพากษา และเอกสารทางวิชาการทั้งในและต่างประเทศจากการศึกษา พบว่ากฎหมายไทยที่ใช้บังคับอยู่ยังไม่สามารถคุ้มครองสิทธิในอัตลักษณ์จากดีพเฟคได้อย่างมีประสิทธิภาพ เนื่องจากประการแรก ประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายเฉพาะว่าด้วยดีพเฟคหรือปัญญาประดิษฐ์ การคุ้มครองจึงอาศัยการปรับใช้กฎหมายเดิมหลายฉบับอย่างกระจัดกระจายและเป็นการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า ประการที่สอง กฎหมายไทยมีช่องว่างเชิงโครงสร้างที่สําคัญ คือ การไม่ได้รับรอง “สิทธิในอัตลักษณ์ของบุคคล” เป็นการเฉพาะ เมื่อเปรียบเทียบกับสหภาพยุโรป ซึ่งมีEU Artificial Intelligence Act เป็นกฎหมายควบคุมการใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างเป็นระบบ โดยมีการจัดระดับความเสี่ยงองค์กรที่ดูแล และการกําหนดบทลงโทษที่ชัดเจน ซึ่งอาจนํามาปรับใช้เป็นต้นแบบ ในประเทศไทยได้บทความนี้จึงเสนอแนะให้ประเทศไทยบัญญัติกฎหมายเฉพาะที่กําหนดนิยามดีพเฟค องค์กรกํากับดูแล เกณฑ์ประเมินความเสี่ยง บทลงโทษทางแพ่งและอาญาที่ชัดเจน
สิทธิในอัตลักษณ์ของบุคคล
อาจารย์ ดร.อนุเทพ สุขศรีวงศ์
อาจารย์ ดร.ณัชญากัญจน์ รัตนวรกานต์
สาระสำคัญของร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ ..) พ.ศ. .... เรื่อง ความผิดเกี่ยวกับเพศ
ร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ ...) พ.ศ. ....ที่เสนอโดย นายอนุทิน ชาญวีรกูล กับคณะ และนางสาวภคมน หนุนอนันต์กับคณะนั้นได้แก้ไขบทบัญญัติในเรื่องความผิดเกี่ยวกับเพศ มีจุดมุ่งหมายเพื่อปรับปรุงกฎหมายให้ทันต่อสภาพปัญหาอาชญากรรมทางเพศที่ซับซ้อนและหลากหลายมากขึ้น ซึ่งมีการแก้ไขบทบัญญัติหลักที่สําคัญ คือ การแก้ไขนิยาม “กระทําชําเรา” และการกําหนดนิยาม “คุกคามทางเพศ” ผู้เขียนได้นําเสนอบทความนี้ เพื่อให้ผู้อ่านสามารถทราบได้ว่าเนื้อหาของบทบัญญัติและผลของกฎหมายจะเป็นอย่างไรหากร่างกฎหมายฉบับนี้ได้มีผลบังคับใช้แล้ว
ความผิดเกี่ยวกับเพศ
นายพงศ์พิทักษ์ เสวตวงษ์
นางสาวแพรวฤทัย ศรีใจปลูก
การเปลี่ยนผ่านทางเศรษฐกิจ คุณค่าศิลปะ และทิศทางอาชีพในยุคปัญญาประดิษฐ์
รองศาสตราจารย์วราวุฒิ โตอุรวงศ์
ผลกระทบของปัญญาประดิษฐ์ในมิติทางเศรษฐกิจ
คุณญาดา หงส์ชยางกูร
ปัญญาประดิษฐ์มีผลกระทบต่อระบบลิขสิทธิ์ในปัจจุบันอย่างไร
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วลัยวรรณ มธุรสปรีชากุล
เส้นแบ่งแห่งแรงบันดาลใจ เมื่อสไตล์ และอัตลักษณ์ของศิลปินถูกท้าทายด้วยปัญญาประดิษฐ์
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ดร.จรรยา เหตะโยธิน
อาจารย์ ดร.ปริญญากรณ์ แพงศรี
วิชากฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง 1
ปัญหาความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ในผลงานที่สร้างด้วยปัญญาประดิษฐ์ภายใต้กฎหมายไทย
ปัญญาประดิษฐ์ประเภทสร้างสรรค์เนื้อหา (Generative AI) ในปัจจุบันสามารถสร้างงานวรรณกรรม ศิลปกรรม และดนตรีกรรมที่มีคุณภาพใกล้เคียงหรือเทียบเท่างานที่มนุษย์สร้างขึ้น บทความนี้มุ่งศึกษาปัญหาความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ในผลงานดังกล่าวภายใต้พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์พ.ศ. 2537 โดยพิจารณาว่านิยามคำว่า“ผู้สร้างสรรค์” ตามมาตรา 4 ประกอบกับหลักความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ด้วยตนเองตามมาตรา 6 นั้นมีขอบเขตเพียงพอที่จะรองรับสถานการณ์ที่ปัญญาประดิษฐ์เข้ามามีบทบาทในกระบวนการสร้างสรรค์ในระดับที่แตกต่างกันหรือไม่ จากการศึกษาพบว่ากฎหมายไทยยังไม่มีบทบัญญัติที่กล่าวถึงบทบาทของปัญญาประดิษฐ์ไว้โดยตรง ส่งผลให้งานที่เกิดจากปัญญาประดิษฐ์โดยปราศจากการควบคุมเชิงสร้างสรรค์ของมนุษย์อย่างมีนัยสำคัญตกอยู่ในสถานะที่ไม่แน่นอน และเนื่องจากระบบการได้มาซึ่งลิขสิทธิ์ของไทยเป็นระบบอัตโนมัติที่ไม่มีการตรวจสอบคุณสมบัติผู้สร้างสรรค์ในชั้นแจ้งข้อมูลต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญา ปัญหาดังกล่าวจึงมีแนวโน้มปรากฏชัดในชั้นฟ้องร้องละเมิดลิขสิทธิ์มากกว่าชั้นขอรับความคุ้มครอง ต่างจากสหรัฐอเมริกาที่ประเด็นนี้ปรากฏผ่านการปฏิเสธค าขอจดทะเบียนของส านักงานลิขสิทธิ์โดยตรง การศึกษาเปรียบเทียบแนวทางของสหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร สหภาพยุโรป และจีน พบว่าแม้ทุกระบบจะปฏิเสธสถานะผู้สร้างสรรค์ของปัญญาประดิษฐ์เองอย่างสอดคล้องกัน แต่ยังต่างกันอย่างมีนัยสำคัญในการพิจารณาว่าการป้อนคำสั่ง (Prompt) และการคัดเลือกผลงานของมนุษย์นั้นเพียงพอ ก่อให้เกิดความเป็นผู้สร้างสรรค์หรือไม่ อีกทั้งแนวทางเฉพาะของสหราชอาณาจักรตามมาตรา 9(3) กำลังอยู่ในกระบวนการพิจารณายกเลิกตามรายงานของรัฐบาลที่เผยแพร่ในปีพ.ศ. 2569 บทความเสนอว่าประเทศไทยควรแก้ไขมาตรา 4 และมาตรา 6 แห่ง พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 เพื่อกำหนดเกณฑ์ความเป็นผู้สร้างสรรค์กรณีใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างชัดเจน โดยยึดการควบคุมเชิงสร้างสรรค์ของมนุษย์อย่างมีนัยสำคัญเป็นเกณฑ์แทนที่จะยึดเพียงการป้อนคำสั่งเบื้องต้น เพื่อรักษาสมดุลระหว่างการส่งเสริมเทคโนโลยีกับการคุ้มครองสิทธิของผู้สร้างสรรค์ที่แท้จริง
คุณวัทธิกร ดรุณพันธ์
บทสัมภาษณ์ อาจารย์ ดร.ยิ่งยศ บุญจันทร์
ยิ่งยศ บุญจันทร์
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 หนังสือที่ระลึกเนื่องในวันรพีฯ
บทสัมภาษณ์ อาจารย์ประดิภา สุวรรณรัตน์
ประดิภา สุวรรณรัตน์
อำนาจทางกฎหมายของแผนที่เขตแดนในกฎหมายระหว่างประเทศ
บทคัดย่อ แผนที่เขตแดนมีบทบาทสำคัญ หากแต่เป็นบทบาทที่มักถูกโต้แย้งได้ในกฎหมายระหว่างประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งความสอดคล้องต้องกันกับการกำหนดเขตแดน การปักปัน และในการวินิจฉัยข้อพิพาทเกี่ยวกับอธิปไตยเหนือดินแดน บทความนี้ศึกษาพัฒนาการของสถานะทางกฎหมายของแผนที่เขตแดนผ่านการวิเคราะห์เชิงหลักการและแนวคำพิพากษาของศาลระหว่างประเทศ แม้แผนที่จะมิใช่สนธิสัญญาในตัวมันเอง แต่ก็อาจก่อให้เกิดพันธะผูกพันได้ หากแผนที่ดังกล่าวถูกผนวกเป็นส่วนหนึ่งของสนธิสัญญา ได้รับการรับรองในฐานะจารีตประเพณีระหว่างประเทศ หรือเป็นผลจากการกระทำฝ่ายเดียวของรัฐ ในกระบวนการพิจารณาของศาลและอนุญาโตตุลาการระหว่างประเทศแผนที่มักถูกใช้เป็นหลักฐานในการพิสูจน์สิทธิในอธิปไตยเหนือดินแดน อย่างไรก็ตาม น้ำหนักทางกฎหมายของแผนที่ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายประการ เช่น แหล่งที่มา ความถูกต้อง ความสอดคล้องกับบริบท และการยอมรับหรือการเพิกเฉยของรัฐคู่พิพาท แนวคำพิพากษาในคดีสำคัญต่าง ๆ เช่น คดีปราสาทพระวิหาร (กัมพูชา-ไทย) คดีเขตแดนระหว่างบูร์กินาฟาโซกับมาลี และคดีเกาะลีกีตันกับเกาะสิปาดัน (อินโดนีเซีย-มาเลเซีย) สะท้อนให้เห็นว่า แผนที่อาจมีคุณค่าทางพยานหลักฐานอย่างมีนัยสำคัญและบางครั้งอาจมีบทบาทชี้ขาดในการระงับข้อพิพาทเขตแดนระหว่างประเทศ
เส้นเขตแดนและพรมแดน
กฎหมายระหว่างประเทศ
การปักปันเขตแดน
ข้อพิพาทเกี่ยวด้วยเส้นเขตแดน
เพชรณพัฒน์ ศรีวุทธิยประภา
พันธกรณีของรัฐ 3 ประเภท ภายใต้กฎหมายสิทธิมนุษยชน ระหว่างประเทศ
บทคัดย่อ สิทธิมนุษยชนเป็นสาขาที่มีความแตกต่างจากระบอบดั้งเดิมของกฎหมายระหว่างประเทศ เพราะแทนที่จะกำหนดพันธกรณีระหว่างรัฐด้วยกัน กฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศกลับรับรองสิทธิเสรีภาพของปัจเจกบุคคล พร้อมทั้งกำหนดพันธกรณีให้รัฐต้องดูแลปัจเจกเหล่านั้น ปัญหาของเรื่องคงอยู่ที่กฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศกำหนดแต่เพียงประเภทเนื้อหาแห่งสิทธิ อันเป็นปลายทางของผลลัพธ์ ไม่ได้ให้รายละเอียดวิธีการปฏิบัติตามพันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนไว้ จึงเป็นธรรมดาอยู่เองที่รัฐจะอยู่ในสถานการณ์สุ่มเสี่ยงละเมิดพันธกรณีดังกล่าว บทความฉบับนี้จึงมุ่งนำเสนอข้อความคิดเกี่ยวกับพันธกรณี 3 ประเภท ได้แก่ พันธกรณีในการรับรอง พันธกรณีในการคุ้มครอง และพันธกรณีในการเติมเต็ม ด้วยหวังว่างานเขียนชิ้นนี้จะช่วยขยายองค์ความรู้ในการปฏิบัติตามพันธกรณีของกฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศให้แก่วงการนิติศาสตร์ไทย
นิติ จันจิระสกุล
การแบ่งเขตไหล่ทวีปภายใต้กฎหมายทะเลระหว่างประเทศ: ศึกษาจากแนวคำวินิจฉัยของศาลยุติธรรมระหว่างประเทศและศาลกฎหมายทะเลระหว่างประเทศ
บทคัดย่อ ในปัจจุบัน ปัญหาข้อพิพาทระหว่างเขตแดนเป็นสิ่งที่รัฐต่าง ๆ ยังคงให้ความสำคัญ โดยเฉพาะเขตแดนทางทะเล เนื่องจากพื้นที่ทางทะเลเป็นดินแดนที่อุดมไปด้วยทรัพยากรมีชีวิตและทรัพยากรที่ไม่มีชีวิตอย่างมหาศาล สิ่งเหล่านี้ทำให้รัฐชายฝั่งมุ่งหมายที่จะแสวงหาผลประโยชน์และใช้ประโยชน์จากทรัพยากรเหล่านั้นเพื่อพัฒนาเศษฐกิจและสร้างความมั่งคั่งให้แก่รัฐ เพื่อให้ได้มาซึ่งผลประโยชน์ดังกล่าวการอ้างสิทธิทับซ้อนกันในพื้นที่ทางทะเลย่อมเกิดขึ้นและนำไปสู่ข้อพิพาทในการอ้างสิทธิตามกฎหมายระหว่างประเทศในเวลาต่อมาด้วยเหตุนี้ เพื่อเป็นประโยชน์ต่อการศึกษากระบวนการและวิธีการกำหนดเขตแดนทางทะเล บทความชิ้นนี้จึงขอนำเสนอขั้นตอนการกำหนดเขตแดน โดยมุ่งเน้นที่แนวทางการกำหนดเขตไหล่ทวีปซึ่งบทความชิ้นนี้จะนำเสนอและอธิบายหลักการกำหนดเขตไหล่ทวีปซึ่งปรากฏในอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล และพิจารณาแนวทางคำพิพากษาของศาลยุติธรรมระหว่างประเทศและศาลกฎหมายทะเลระหว่างประเทศ
การแบ่งเขตแดนทางทะเล
ความสำคัญของเส้นเขตแดนและบริเวณพรมแดนบนดาวโลก ดวงจันทร์ และดวงดาวอื่นในมุมมองของกฎหมายระหว่างประเทศ
บทคัดย่อ การศึกษาถึงวิวัฒนาการของแนวคิด “เส้นเขตแดน” และ “พรมแดน” เป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งต่อการทำความเข้าใจระบบกฎหมายระหว่างประเทศในปัจจุบัน และเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการบุกเบิกของมนุษยชาติสู่การตั้งรกรากในห้วงอวกาศในอนาคต นับตั้งแต่การจัดทำสนธิสัญญาสันติภาพเวสต์ฟาเลีย ค.ศ. 1648 เส้นเขตแดนได้เป็นแต่เพียงรากฐานของการรับรองอำนาจอธิปไตยของรัฐ การบริหารจัดการดินแดน และการกำหนดอัตลักษณ์พลเมืองเท่านั้น แต่ภายหลังสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สองได้มีการนำหลักการสืบสิทธิเส้นเขตแดนเดิม (Uti Possidetis Juris) มาปรับใช้จนประสบความสำเร็จ เพื่อรักษาเสถียรภาพพรมแดนโดยเฉพาะช่วงหลังการปลดปล่อยอาณานิคมทั้งในอเมริกาใต้ แอฟริกา และเอเชีย ซึ่งแสดงให้เห็นถึงบทบาทสำคัญของพรมแดนในการควบคุมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ในปัจจุบัน เขตแดนและพรมแดนบนโลกกำลังเผชิญความท้าทายใหม่ ๆ จากกระแสโลกาภิวัตน์ เทคโนโลยีดิจิทัล และวิกฤตการณ์ด้านสิ่งแวดล้อม ทำให้แนวคิดเกี่ยวกับการกำหนดเขตแดนเปลี่ยนจากเส้นแบ่งที่ตายตัวไปสู่พื้นที่ที่มีความยืดหยุ่นและเชื่อมโยงกันมากขึ้น อย่างไรก็ตาม ความท้าทายที่สำคัญเรื่อง “เส้นเขตแดน” และ “พรมแดน” นี้มิได้มีแต่เฉพาะบนดาวโลก หากแต่ว่าความท้าทายกำลังเกิดขึ้นบนดวงจันทร์และ/หรือดวงดาวอื่นในห้วงอวกาศ ถึงแม้ว่าสนธิสัญญาอวกาศ ค.ศ. 1967 จะยึดถือหลักการไม่ยึดครองโดยถือว่าอวกาศเป็นเขตแดนของมนุษยชาติทุกคน (The province of all mankind) และเป็นเสรีในการสำรวจและเข้าใช้ประโยชน์ของทุกรัฐ แต่ในทางข้อเท็จจริง พบว่า มีความต้องการของมนุษย์ในการสำรวจและเข้าใช้ประโยชน์จากทรัพยากรอวกาศ รวมถึงการตั้งถิ่นฐานบนดวงจันทร์ และดวงดาวอื่นกำลังท้าทายหลักการเหล่านี้ เช่น กฎหมายอวกาศภายในบางฉบับของบางประเทศที่ได้มีการอนุญาตให้เอกชนครอบครองทรัพยากรอวกาศได้ รวมถึงได้มีการเสนอแนวคิด “เขตความปลอดภัย” รอบฐานที่ตั้งบนดวงจันทร์ด้วย ซึ่งก่อให้เกิดการโต้เถียงว่าอาจจะเป็นการสร้างเขตแดนขึ้นโดยอ้อม ดังนั้น การศึกษาเรื่องเขตแดนและพรมแดนในอดีตและปัจจุบันบนโลกจึงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการกำหนดกรอบแนวคิดและแนวทางในการบริหารจัดการพื้นที่และทรัพยากรบนดวงจันทร์และ/หรือดวงดาวอื่นในห้วงอวกาศในอนาคต ด้วยเหตุนี้ บทความฉบับนี้ จึงใคร่ขอเสนอแนะแนวทางที่สำคัญอยู่ 3 ประการ คือ (1) การปรับปรุง พัฒนา และ/หรือจัดทำข้อตกลงระหว่างประเทศที่มีความชัดเจน (2) การจัดตั้งองค์การระหว่างประเทศที่เป็นกลไกหลักในการระงับข้อพิพาทเกี่ยวกับปัญหาเขตแดนระหว่างรัฐที่มีประสิทธิภาพและประสิทธิผล และ (3) การจัดทำแผนสำหรับการเตรียมความพร้อมและกำหนดแนวทางเพื่อรับมือเกี่ยวกับประเด็นเส้นเขตแดน ทั้งบนโลก บนดวงจันทร์ และ/หรือบนดวงดาวอื่นในอวกาศเพื่อให้สอดคล้องกับโลกแห่งอนาคต ซึ่งการทำความเข้าใจพลวัตของพรมแดนเหล่านี้จะช่วยให้สามารถสร้างระบบการกำกับดูแลที่เป็นธรรม ยั่งยืน และป้องกันความขัดแย้งที่อาจเกิดขึ้นจากการอ้างสิทธิ์และการเข้าใช้ประโยชน์จากห้วงอวกาศได้อย่างมีประสิทธิภาพในอนาคตต่อไป
ชูเกียรติ น้อยฉิม
ศึกษิต สุวรรณเนตร
ไพโรจน์ จงรวมกลาง
นภวัฒน์ สืบนุสรณ์
วิชากฎหมายอาญา 1 : หลักทั่วไป
วิชากฎหมายเกี่ยวกับหลักประกันทางธุรกิจ
บทสัมภาษณ์ อาจารย์เพชรณพัฒน์ ศรีวุทธิยประภา